ΠΑΤΡΑ: Η ΑΛΗΘΕΙΑ, Η ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ Η ΜΝΗΜΗ

ΠΑΤΡΑ: Η ΑΛΗΘΕΙΑ, Η ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ Η ΜΝΗΜΗ

Του Διονύση Καρατζά

Η Πάτρα είναι μια μεγάλη πόλη, που έχει την καταγωγή της στον μύθο και διακριτή την πορεία της στην ιστορία. Κυριαρχεί στη Δυτική Ελλάδα και δίκαια θεωρείται ως Πύλη της Ελλάδας στη Δύση. Ορίζεται από θάλασσα, που οδηγεί στο Ιόνιο και στη Μεσόγειο, και από βουνά, το Παναχαϊκό της και απέναντι τη Βαράσοβα και την Κλόκοβα ή Παλιοβούνα της Ρούμελης. Στις άκρες της πόλης δεσπόζουν από τη μια το Αρχαιολογικό Μουσείο και από την άλλη ο ναός του Αγίου Ανδρέου, πολιούχου της πόλης. Αποτελούν σύμβολα της πολιτισμικής της διαχρονίας με ορίζοντες το πάθος για ζωή, την ανάγκη που οργανώνει την οικονομία και τον λόγο που ερμηνεύει συμπεριφορές και ανιχνεύει αντιλήψεις.

Στη διάρκεια των εκατόν πενήντα τελευταίων χρόνων η Πάτρα γνώρισε περιόδους ακμής, αλλά και δοκιμάστηκε από τις ποικίλες κρίσεις του εικοστού αιώνα και της πρόσφατης δεκαετίας, που σημάδεψαν την αστική της φυσιογνωμία και οικονομία και ταυτόχρονα δημιούργησαν τη διάθεση των πολιτών να της ορίσουν νέους ρόλους. Η πόλη διαθέτει πανεπιστήμια, σύγχρονα συγκοινωνιακά δίκτυα και τη Γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου, που ευνοούν καινοτομίες και προοπτικές.

Με σημείο αναφοράς το λιμάνι της η Πάτρα από νωρίς έδειξε ότι είναι ανοιχτή στη Δύση. Ήδη, από τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα εγκαταστάθηκαν Ιταλοί πολιτικοί εξόριστοι. Το εμπόριο της σταφίδας έφερε αγγλικούς εμπορικούς οίκους και Γερμανούς επιχειρηματίες, κυρίως στον τομέα της οινοποιίας.

Χαρακτηριστική είναι η περίοδος της Belle Epoque, γύρω στα χίλια εννιακόσια ως τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αποτέλεσμα της οικονομικής ακμής, της πολυεθνικής σύνθεσης της κοινωνίας και της ευρωπαϊκής νοοτροπίας που άρχισε να κυριαρχεί.

Η Πάτρα, λόγω της γεωφυσικής ιδιομορφίας της, διαιρείται σε Άνω Πόλη ή Παλιά Πάτρα και Κάτω Πόλη. Η πρόσβαση στην Κάτω Πόλη γίνεται κυρίως από τις σκάλες Αγίου Νικολάου, Γεροκωστοπούλου ή Γιογκαράκη, Πατρέως και Τριών Ναυάρχων. Όποιες σκάλες και να κατεβεί κανείς, έχοντας μπροστά του τις ομώνυμες οδούς που καταλήγουν στα νερά του Πατραϊκού Κόλπου, δεν μπορεί παρά να νιώθει ότι βγαίνει σε σκηνή ανυπεράσπιστος και πλήρης. Υπάρχουν και οι μικρές γραφικές σκάλες στις συνοικίες Βλατερό και Τριτάκη, γύρω ή κάτω από το Κάστρο με την πλούσια ιστορία και το στοιχείο του την «Πατρινέλα». Στα σκαλιά και τα σοκάκια παίζουν το φως και οι σκιές αινίγματα με τρυφερούς υπαινιγμούς.

Η Άνω Πόλη αποτελεί τον αρχαιότερο οικιστικό πυρήνα της Πάτρας. Αποτυπώνει το διαχρονικό πρόσωπό της και διασώζει στα κτήρια και τα μνημεία της τους μύθους, την ιστορία και τη θρησκευτική και λαϊκή παράδοση, αποπνέοντας μια αλλοτινή ευαισθησία. Λείπουν μόνο τα παιδιά να παίζουν τους βώλους τους και το κρυφτό.

Παράλληλα, οι απόκεντρες γειτονιές έχουν κρατήσει το ιδιαίτερο χρώμα τους με έμφαση στις δύσκολες μνήμες τους: Κρητικά, Ταμπάχανα, Αγία Αικατερίνη, Προσφυγικά…

Η Κάτω Πόλη επηρεάστηκε από τα αρχιτεκτονικά ρεύματα του νεοκλασικισμού και μοντερνισμού και έχει να επιδείξει κτήρια, που προτείνουν ύφος και ήθος, λεπτότητα και ευγένεια, αλλά και μεγαλόπρεπα ερείπια ηττημένα από την τεχνολογία και την εγκατάλειψη.

Η Πάτρα υπερηφανεύεται για το Καρναβάλι, τον Καραγκιόζη, τους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες, τις μουσικές σκηνές, τους λογοτέχνες και τους εικαστικούς δημιουργούς της, τα Πανεπιστήμια…

Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας 1980 ο πατρινής καταγωγής μουσικοσυνθέτης Θάνος Μικρούτσικος εμπνεύστηκε και υλοποίησε το Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας. Στην πρώτη, κυρίως, περίοδό του λειτούργησε σαν μοχλός ανάπτυξης νέων πολιτιστικών θεσμών, όπως είναι το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο, το Δημοτικό Ωδείο και η Δημοτική Πινακοθήκη, αξιοποιώντας χώρους και κτήρια. Παράλληλα, συνέχισαν τις εργασίες τους η Κινηματογραφική Λέσχη, το Συμπόσιο Ποίησης και δραστηριοποιήθηκαν γκαλερί, θεατρικές σκηνές και βιβλιοπωλεία με ποικίλες εκδηλώσεις.

Οι Πατρινοί, ενώ βλέπουν τη θάλασσα και φαντάζονται ταξίδια, ταυτόχρονα νοσταλγούν τα όνειρά τους. Γι’ αυτό βρίσκουν πάντοτε έναν καημό για να διστάζουν, να αμφιβάλλουν και να αναθεωρούν προσανατολισμό και στόχους. Ωστόσο, η Πάτρα παραμένει πόλη-λιμάνι ανοιχτή στο εμπόριο και έχει τη δυνατότητα να αναδειχθεί και σε λιμάνι ανταλλαγής ιδεών, να εξελιχθεί σε εργαστήρι καίριων προτάσεων για την τεχνολογία, την οικολογία, την τέχνη και άλλες δραστηριότητες που βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής. Και αυτό θα γίνει πραγματικότητα όταν η πόλη συνδέσει και συνδυάσει τον πλούτο της παράδοσης, την πολυχρωμία των ερασιτεχνών και την πολυφωνία των δημιουργών της.

Στις μέρες μας, που διεθνώς παρατηρούνται οικονομικές και πολιτικές κρίσεις, ατομικές διαψεύσεις και κοινωνικές ανακατατάξεις, τα κράτη, οι πόλεις και, βέβαια, η Πάτρα χρειάζονται τη δημιουργική δύναμη της αγάπης παρά το αλόγιστο πάθος του έρωτα. Κι αν ο έρωτας προτάσσει την υπερβολή του συναισθήματος που περιορίζει την εξέλιξη, η αγάπη προβάλλει το μέτρο της γνώσης και την έμπνευση του οράματος που ευνοεί την πρόοδο.

Η Πάτρα, όπως όλες οι πόλεις, αυτό που φαίνεται το έχει για τους περαστικούς. Αυτό, όμως, που πραγματικά είναι το κρατάει για όσους πλησιάσουν, θα την αγγίξουν, θα περιεργαστούν κάθε λεπτομέρειά της και θα ανακαλύψουν την αλήθεια της –όχι κατ’ ανάγκη την ομορφιά της. Συνεπώς, και για μας που ζούμε στην πόλη, τρία πράγματα είναι αρκετά: η αλήθεια του εαυτού μας, η αγάπη στην πόλη και η μνήμη του μέλλοντός μας.